
W dniu 7 marca poseł Tadeusz Arkit wspólnie z poseł Krystyną Poślednią oraz grupą posłów złożyli interpelację poselską do ministra środowiska w sprawie wyjaśnienia wątpliwości interpretacyjnych związanych z wejściem w życie ustawy z dnia1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach oraz niektórych ustaw.
Oto treść odpowiedzi na interpelację:
Szanowna Pani Marszałek! Odpowiadając na pismo, znak: SPS-023-
2479/12, z dnia 7 marca 2012 r. przekazujące interpelację posła Tadeusza Arkita
oraz grupy posłów w sprawie interpretacji zapisów ustawy o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach, uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na
zadanie pytania.
1. Czy na podstawie art. 6d ust. 4 ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie
ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 152, poz. 897) wójt, burmistrz lub prezydent miasta,
posiadając możliwość dokonania wyboru, może wskazać konkretną instalację
regionalną/zastępczą, do której mają zostać przekazane zmieszane odpady
komunalne/odpady zielone bez uprzednio przeprowadzonej procedury
przetargowej na jej wybór?
2. Jeśli gminy mogą kierować odpady do własnych instalacji bez przetargu,
jak należy zatem rozumieć pojęcie „własnej” instalacji?
3. Czy gminy, które w celu realizacji zadania polegającego na budowie
instalacji regionalnej zawarły porozumienie (utworzyły związek międzygminny)
i z wykorzystaniem art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 2011 o zmianie ustawy o
utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2011 r. Nr 152, poz. 897) doprowadziły do powstania takiej instalacji,
mogą bez przeprowadzenia przetargu wskazać tą instalację jako miejsce
przekazywania odebranych z ich terenów zmieszanych odpadów
komunalnych/odpadów zielonych?
Poruszane w powyższych pytaniach zagadnienia nie mieszczą się w zakresie
uregulowanym ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i
porządku w gminach (Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008, z późn. zm.). Należy
je rozpatrywać na gruncie przepisów ustaw o samorządzie gminnym, o
finansach publicznych, Prawa zamówień publicznych itp. Wobec powyższego
gmina ma prawo wykonywać zadania o charakterze użyteczności publicznej za
pomocą własnych jednostek budżetowych lub spółek prawa handlowego z
zastosowaniem instytucji tzw. zamówień in house. Dotyczy to przypadków, gdy
zadanie zostaje powierzone utworzonemu w tym celu przez gminę podmiotowi
(np. własnej jednostce organizacyjnej, spółce prawa handlowego), w odniesieniu
do którego gmina będzie sprawować pełną kontrolę (100% udziałów albo akcji).
W takim przypadku gmina nie będzie miała obowiązku stosowania procedur
udzielania zamówień publicznych określonych w ustawie z dnia 29 stycznia
2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1778, z
późn. zm.).
Jednakże minister środowiska nie posiada ustawowych kompetencji do
dokonywania interpretacji przepisów ustaw o samorządzie gminnym, o
finansach publicznych oraz ustawy Prawo zamówień publicznych.
4. Wybór podmiotu odbierającego odpady komunalne od właścicieli
nieruchomości ma każdorazowo odbywać się w drodze przetargu (poza
wyjątkiem wskazanym w art. 6f ust. 2 ww. ustawy). Dlatego też gminna
jednostka organizacyjna, chcąc realizować usługę odbierania odpadów
komunalnych, powinna zostać przekształcona w spółkę prawa handlowego. W
niektórych interpretacjach pojawia się stanowisko, że gminy mogą realizować
zadania związane z zagospodarowaniem odpadów komunalnych, w tym
prowadzeniem punktów selektywnego zbierania odpadów poprzez własne
jednostki budżetowe.
Gminy często twierdzą, że jest sprzeczność między koniecznością likwidacji
zakładu budżetowego i powołania w jego miejsce spółki prawa handlowego w
kontekście przepisów ustawy o gospodarce komunalnej, które umożliwiają
gminom poprzez własne jednostki budżetowe realizować zadania o charakterze
użyteczności publicznej, do których należy unieszkodliwianie odpadów
komunalnych.
Celem ustawodawcy wyrażonym w art. 6d ust. 1 ustawy o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach było zobowiązanie wójta, burmistrza,
prezydenta miasta do wybrania podmiotu odbierającego odpady komunalne od
właścicieli nieruchomości w drodze przetargu. Ustawa nie dopuszcza innego
sposobu wyłonienia podmiotu świadczącego te usługi. Ponadto art. 6f ust. 2
ustawy precyzuje przypadek, w jakim gmina może zlecić odbieranie odpadów
komunalnych w trybie zamówienia z wolnej ręki. Jedynym takim przypadkiem
jest rozwiązanie umowy na odbieranie odpadów komunalnych z podmiotem
wyłonionym w drodze przetargu i konieczność zapewnienia świadczenia
odbierania odpadów komunalnych do czasu rozstrzygnięcia następnego
przetargu (który wójt, burmistrz, prezydent jest zobowiązany zorganizować
niezwłocznie). Za niezorganizowanie przetargu grozi kara od 10 000 do 50 000
zł. Oprócz powyższego należy zauważyć, że art. 6g ww. ustawy wskazuje, że do
przetargów w zakresie nieuregulowanym ustawą o utrzymaniu porządku i
czystości w gminie stosuje się ustawę z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo
zamówień publicznych.
Ponadto należy zaznaczyć, że ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w
gminach stanowi lex specialis względem ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o
gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 45, poz. 236, z późn. zm.).
Na podstawie powyższego oraz na podstawie art. 6e ustawy o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach należy podkreślić, że gminna jednostka
organizacyjna będzie mogła odbierać odpady komunalne od właścicieli
nieruchomości jedynie w przypadku, gdy zostanie wyłoniona w drodze
przetargu. Co oznacza, że aby przystąpić do przetargu, będzie musiała
przekształcić się w spółkę prawa handlowego.
Jednocześnie należy zauważyć, że ustawodawca nie nakazuje likwidacji
jednostek budżetowych gmin. W art. 6c ustawy o utrzymaniu czystości i
porządku w gminach wprowadzono rozróżnienie odnośnie do rodzajów
nieruchomości na nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, oraz
nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady
komunalne. W odniesieniu do nieruchomości, na których zamieszkują
mieszkańcy, gmina jest zobowiązana do zorganizowania odbierania odpadów
komunalnych od właścicieli takich nieruchomości za pośrednictwem podmiotu
wyłonionego w drodze przetargu. Natomiast w przypadku nieruchomości, na
których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne, rada gminy
może w drodze uchwały postanowić o odbieraniu odpadów komunalnych od
właścicieli tego rodzaju nieruchomości. Jeżeli rada gminy nie wyda takiej
uchwały, wówczas właściciele nieruchomości są zobowiązani zawrzeć umowę
na odbieranie odpadów komunalnych z podmiotem posiadającym wpis do
rejestru działalności regulowanej na terenie gminy lub będącym gminną
jednostką organizacyjną. Jednostki budżetowe gminy mogą również zapewniać
obsługę administracyjną nowego systemu gospodarki odpadami komunalnymi, a
także prowadzić punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych.
5. Gminy zostały zobowiązane do osiągnięcia w kolejnych latach
określonych poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i
odzysku odpadów. Czy w związku z powyższym mogą wskazać odbierającemu
selektywnie zebrane odpady komunalne konkretną instalację, do której mają
zostać przekazane te odpady? Czy wskazanie tej instalacji musi zostać
poprzedzone przetargiem?
Gminy mają zorganizować system (m.in. przy pomocy regulaminu
utrzymania czystości i porządku na terenie gminy), zapewnić odbieranie
odpadów komunalnych zbieranych selektywnie „u źródła” (za pomocą podmiotu
wyłonionego w drodze przetargu) oraz podjąć współpracę z zainteresowanymi,
uprawnionymi podmiotami (np. organizacjami odzysku). Stworzeniu warunków
dla segregacji odpadów mają również służyć gminne punkty selektywnego
zbierania odpadów. Do gminy należy decyzja, jak zostanie zorganizowany
system, który pozwoli na osiągniecie wymaganych poziomów. Natomiast w
przypadku odpadów pozyskanych z selektywnej zbiórki należy je przekazywać
zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami i zasadą bliskości do najbliżej
położonej instalacji przetwarzających określone rodzaje odpadów. Podmioty
odbierające odpady komunalne wskażą m.in. w sprawozdaniach kwartalnych, do
jakich instalacji zostały przekazane poszczególne rodzaje odpadów.
6. W jaki sposób gminy mają udokumentować osiąganie poziomów
recyklingu odpadów papieru, szkła, metali i tworzyw sztucznych, jeżeli zgodnie
z obowiązującymi przepisami nie mogą otrzymywać dokumentów
potwierdzających recykling (DPR)?
Dane dotyczące masy odpadów komunalnych poddanych recyklingowi,
przygotowanych do ponownego użycia oraz poddanych odzyskowi innymi
metodami gminy będą pozyskiwały ze sprawozdań kwartalnych
przekazywanych przez podmioty prowadzące działalność w zakresie odbierania
odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, a także od prowadzących
punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych na podstawie
prowadzonej przez nie ewidencji z zakresu gospodarowania odpadami, zgodnie
z odrębnymi przepisami.
7. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o odpadach przez selektywne
zbieranie rozumie się: „(…) zbieranie odpadów danego rodzaju
charakteryzujących się takimi samymi właściwościami i charakterem (…)”, co
ma na celu ułatwienie ich dalszego przetwarzania. Czy w związku z powyższym
dopuszczalne jest gromadzenie odpadów komunalnych w podziale na „mokre” i
„suche” i czy takie zbieranie jest selektywnym zbieraniem odpadów? W
przypadku odpowiedzi twierdzącej, jak zgodnie z katalogiem odpadów należy
zaklasyfikować tak odbierane odpady, mając na uwadze wynikający z ustawy
obowiązek przekazywania zmieszanych odpadów komunalnych (20 03 01) do
regionalnej instalacji przetwarzania odpadów komunalnych?
Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
do obowiązków gminy należy ustanowienie selektywnego zbierania odpadów
komunalnych obejmującego co najmniej następujące frakcje odpadów: papieru,
metalu, tworzywa sztucznego, szkła i opakowań wielomateriałowych oraz
odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, w tym odpadów
opakowaniowych ulegających biodegradacji. Na gminie spoczywa również
obowiązek uzyskania określonych poziomów:
— recyklingu, przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw, sztucznych i szkła,
— recyklingu, przygotowania do ponownego użycia oraz odzysku innymi
metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych,
— ograniczenia masy odpadów ulegających biodegradacji kierowanych do
składowania.
Zbieranie odpadów w podziale na „suche” oraz „mokre” jest uznawane za
selektywne zbieranie odpadów, jednakże gmina, ustanawiając kształt systemu,
w tym kształt selektywnego zbierania, powinna w sposób uzasadniony
ekonomicznie i organizacyjnie realizować nałożone ustawą obowiązki. Zapisy
dotyczące wymagań w zakresie prowadzenia we wskazanym zakresie
selektywnego zbierania odpadów komunalnych powinny zostać zawarte w
regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy.
W odniesieniu do klasyfikacji zbieranych – z podziałem na „suche” i
„mokre” – odpadów, to powinna ona być zgodna z rozporządzeniem ministra
środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr
112, poz. 1206) w zależności od zapisów regulaminu i od składu
morfologicznego odbieranych odpadów.
8. W danym regionie gospodarki odpadami komunalnymi funkcjonuje jedna
instalacja regionalna do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych
odpadów komunalnych. W tym samym regionie istnieje kilka składowisk
odpadów. Czy składowiskiem regionalnym powinno zostać składowisko
posiadające wystarczającą pojemność (na okres co najmniej 15 lat)
zlokalizowane przy instalacji do MBP, które będzie przyjmowało odpady
wytworzone w tej instalacji, czy też składowiskiem regionalnym powinny zostać
wszystkie składowiska zlokalizowane w tym regionie?
Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o
utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. Nr 152, poz. 897) w uchwale w sprawie wykonania wojewódzkiego planu
gospodarki odpadami uwzględnia się funkcjonujące na terenie województwa
instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych, które w dniu wejścia w
życie ustawy spełniają wymagania dotyczące regionalnych instalacji do
przetwarzania odpadów komunalnych. Ponadto w przypadku zakończenia
budowy instalacji spełniającej wymagania dotyczące regionalnej instalacji do
przetwarzania odpadów komunalnych, dla której przed dniem wejścia w życie
ustawy wydano decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach lub decyzję o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, instalację te uwzględnia się w
uchwale w sprawie wykonania wojewódzkiego planu gospodarki odpadami lub
dokonuje się zmiany w tej uchwale.
Zgodnie z definicją regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów
komunalnych warunki, jakie powinno spełnić składowisko uznane za regionalną
instalację, to składowanie odpadów powstających w procesie mechanicznobiologicznego
przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych oraz
pozostałości z sortowania odpadów komunalnych pozwalającej na
przyjmowanie przez okres nie krótszy niż 15 lat odpadów w ilości nie mniejszej
niż powstająca w instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania
zmieszanych odpadów komunalnych. Składowisko takie musi również być
zakładem o mocy przerobowej wystarczającej do przyjmowania i przetwarzania
odpadów z obszaru zamieszkałego przez co najmniej 120 000 mieszkańców,
spełniającym wymagania najlepszej dostępnej techniki, o której mowa w art.
143 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Definicja
regionalnej instalacji nie zawiera wymogu zlokalizowania takiego składowiska
przy instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów. Za
regionalne instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych powinny zostać
uznane wszystkie działające w dniu 1 stycznia 2012 r. instalacje, które spełniają
wymagania określone dla regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów
komunalnych, zapewniającej składowanie.
9. Jak należy interpretować przepis art. 9l ust.1 nakazujący prowadzącemu
regionalną instalację zawrzeć umowę z każdym odbierającym odpady
komunalne, w przypadku gdy moce przerobowe instalacji są w pełni
wykorzystane i nie dają możliwości dalszego przyjmowania odpadów?
Celem art. 9l ust. 1 było umożliwienie podmiotom odbierającym odpady
komunalne od właścicieli nieruchomości podpisanie umów z regionalnymi
instalacjami na odbieranie tych rodzajów odpadów komunalnych, których
przedsiębiorca nie może wywieźć poza region, a także niedopuszczenie do
sytuacji, w której żadna z instalacji na terenie regionu mimo posiadania wolnych
mocy przerobowych nie podpisze umowy z podmiotem odbierającym odpady
komunalne (np. w celu eliminacji danego podmiotu z rynku czy w celu
utrudnienia jego działalności). Oczywiście, właściciel instalacji nie może
przyjmować większej ilości odpadów niż pozwalają mu na to moce przerobowe
instalacji. Takie przypadki niezawarcia umowy nie będą podlegały karaniu.